Fotogenieke mislukking

Fotogenieke mislukking


De woningen op het Hageneiland in Ypenburg van MVRDV architecten verschillen alleen in de afwerking van daken en gevels: houten schaliën, pannen, gefelst aluminium, golfplaat en in kleur gecoat vezelcement, allemaal dakmaterialen. ‘Wat op het dak kan, kan ook aan de gevel’, maar ja dat is volgens gevelanalist Nico Hendriks het verkeerde motto.

De Hageneiland woningen hebben in binnen- en buitenland veel aandacht getrokken. Na de voltooiing in 2001 verschenen in diverse internationale en nationale vakbladen uitgebreide artikelen met vooral veel foto’s, eentje zelfs onder de kop ‘Voer voor fotografen’. En Bernard Hulsman merkt op dat de archetypische huisjes uit één stuk buitengewoon fotogeniek zijn. Hij voegt daar overigens aan toe dat achter de knetterende gevels heel saaie inrichtingen schuil gaan, misschien wel als cynische grap. We gaan eens iets heel geks maken van doodgewone huisjes, lijken de drie architecten van MVRDV te hebben gedacht. Hoe het ook zij, de huisjes Weltevree zijn verkozen tot het beste project in Nederland van een architect onder de veertig jaar. Daarmee heeft MVRDV de prestigieuze NAi Prijs 2002 gewonnen. Blijkbaar speelde duurzaamheid bij de beoordeling geen rol.

Foto's worden geladen
Bezig met laden…

De kleurige, ‘geinige’ gevels in 2001

Dakmateriaal voor de gevel
MVRDV is voor de gevel uitgegaan van dakmaterialen. Volgens een van de artikelen was daarbij het idee: wat op het dak kan, kan ook aan de gevel. Een interessante gedachte. Het zou betekenen dat de eisen die aan een gevel gesteld moeten worden dezelfde zijn als die voor een dak. Dat is al vaker gedacht en heel vaak bleek het niet te kloppen.

Hetzelfde geldt overigens ook voor het omgekeerde, dat wil zeggen het gebruik van een gevelconstructie voor het dak. Dat blijft meestal ook niet ongestraft. Het verschil zit vooral in de waterhuishouding. Dat verschil is erg groot bij een plat dak maar ook bij een hellend dak nog aanzienlijk. Bovenaan een gevel is de waterbelasting namelijk veel hoger dan op straathoogte, waardoor een overstek, maar vooral het ontbreken daarvan, grote invloed heeft.

Houten schaliën
Hageneiland is een van de vijf eilanden in deelplan Waterwijk en zelf weer verdeeld in een vijftal blokken van verschillende omvang. Ieder met vrijwel dezelfde geometrische vorm, zonder goot en overstek, maar met een andere huid. Een uitzondering is het blok met een bekleding van houten schaliën. Het weglaten van een goot, zoals bij de andere materialen, vond men toch wat al te gortig.

Het werd een verholen goot, zodat het nog steeds lijkt alsof er geen goot is. Het architectenbureau heeft zich veel moeite getroost om tot een goede detaillering te komen van de houten schaliën en warempel een overstekje toegelaten. Het heeft niet voldoende mogen baten. De schaliën zijn gekrompen, trekken krom, verkleuren onregelmatig en laten hier en daar los, ondanks het (te) grote aantal nagels.

Dakpannen
Dakpannen genoten het meeste vertrouwen en deze bekleding is dan ook het meeste toegepast. In de uitvoering bleek het materiaal echter het lastigste. Dat komt door de geringe maatvastheid en omdat pannen een verschillende linker- en rechterkant hebben. In de praktijk is nog een nadeel gebleken: in de gevel worden de pannen groen, vooral aan de noordzijde.

Van de gebruikte dakmaterialen zijn de keramische dakpannen waarschijnlijk de meest kwetsbare, met de houten schaliën als goede tweede. Men heeft al heel wat dakpannen in de gevel moeten vervangen. De jeugd ontdekte al vrij snel wat een leuk effect het heeft er met steentjes tegen te gooien. Een voordeel van dakpannen is wel dat ze gemakkelijk te vervangen zijn. Zoals ik al eerder schreef: een kwestie van een flinke voorraad houden.

Kleurcoating
Eind 2002 vertoonden de met polyurethaan gecoate vezelcementplaten al behoorlijke kleurverschillen en blaasjes. Ik merkte toen op dat ik het daar misschien nog eens over moest hebben. Dat heeft toch nog ruim vier jaar geduurd. In die tijd zijn de verkleuringen erger geworden, maar de blaasjes nauwelijks. Daarvoor is het vezelcement blijkbaar te poreus.

Wat opvalt is dat juist op de daken plaatselijk de kleurcoating al zover is verdwenen dat de witte ondergrond zichtbaar wordt. Polyurethaan geldt als een van de sterkste verfsoorten, maar dan wel op een gesloten, goed voorbehandelde ondergrond zoals continu thermisch verzinkt staal. Vezelcement is te poreus en vooral op een dak niet geschikt vanwege de hogere zonbelasting. Wat op een gevel misschien nog kan, kan niet zomaar op een dak.

Aanvullende informatie

Bronnen Wind, H : ‘Rijtjeswoningen met gevel en dak van één materiaal’, Bouwwereld nr.15, augustus 2001. Hulsman, B.: ‘Geinig van buiten, saai van binnen’, NRC Handelsblad, 6 november 2001. ‘Woningbouw Den Haag-Ypenburg, MVRDV Architecten, Rotterdam –Voer voor fotografen’, Documentatie Bouw#02, februari 2002. Grave, C.: ‘Architecture parlante in de buitenwijk – Woonbuurt Hageneiland van MVRDV in Den Haag’, de Architect, februari 2002.Vries, T. de : ‘Gecompliceerde eenvoud – 119 woningen in 37 woonblokken in Ypenburg’, Detail in Architectuur, april 2002.‘Nai reikt prestigieuze Nai Prijs uit aan architectenbureau MVRDV’, persbericht van het Nai inzake woningen op het Hageneiland in Ypenburg, 12 december 2002. Hendriks, N.: ‘Prijs voor dak als gevel’, Detail in Architectuur, januari 2003.
Tekst Prof. ir. Nico Hendriks
Foto's Herman van Doorn

  • Reageren? Ga naar onze LinkedIn groep!

Geef een reactie

Regels voor reageren op Bouwwereld.nl

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Meer

Naar archief