Dynamisch gevelbeeld door getordeerde lamellen
TioCem houdt gevel wit en reinigt de lucht
Gevels van wit beton met daarvoorlangs getordeerde lamellen in blauw en wit, maken het zorghotel Swinhove tot een opvallende landmark langs de A16. De gevels zijn volledig geprefabriceerd als betonnen sandwichpanelen en zijn steigerloos gebouwd.
De beperkingen van het bestemmingsplan hebben een grote invloed gehad op de verschijningsvorm van Zorghotel Swinhove , dat deel uitmaakt van het verzorgingshuis Swinhove in Zwijndrecht. Het zorghotel is in de plaats gekomen van een zusterflat en is gelegen pal langs de op- en afrit naar de A16.
Geluid en fijnstof maakten het lastig om het bestemmingsplan te wijzigen en dus is het zorghotel gebouwd binnen de zelfde contour als de oude zusterflat. Met als gevolg dat Topos Architecten enorm moest puzzelen om bruikbare plattegronden te ontwikkelen, die ook nog flexibel moesten zijn. Om die reden worden de binnenwanden uitgevoerd in metal stud en is gekozen voor dragende gevels.
Projectgegevens
| Locatie | Plantageweg Zwijndrecht |
|---|---|
| Opdrachtgever | Zorggroep Swinhove, Zwijndrecht |
| Ontwerp | Topos Architecten, Waddinxveen |
| Constructieadviseur | Invecon IOB bv, Dordrecht |
| Onderzoek geluidhinder | LBP|Sight, Nieuwegein |
| Uitvoering | BVR Bouw Rotterdam, Capelle aan den IJssel |
| Lamellen | Trespa International bv, Weert |
| TioCem | ENCI, Den Bosch |
| Prefab beton | |
| Bouwperiode | november 2010- november 2011 |
| Tekst | Henk Wind |
| Foto's | Topos Architecten, Henk Wind |
Prefabricage
Omdat het storten van dragende gevels in een redelijk vierkante plattegrond bewerkelijk is, drong zich al snel de gedachte op van prefabricage. ‘En als je dat gaat doen, waarom zou je dan niet de hele gevel zo prefabriceren dat je steigerloos kunt bouwen?’ zegt architect directeur Ronald de Rooij van Topos Architecten. Dat was ook gunstig gezien de beperkte ruimte op de bouwplaats. En dus viel de keuze op een betonnen sandwichpaneel.
BVR Bouw Rotterdam heeft de fabricage en montage daarvan uitbesteed aan Loveld NL uit Zwijndrecht, dat op slechts 800 meter afstand van de bouwplaats zit. De betonnen elementen worden door BVR voorzien van onder meer de kozijnen en zonwering, waarna ze kant en klaar worden gemonteerd. Loveld levert en monteert ook de kanaalplaatvloeren en de trappen en dergelijke, zodat de gehele cascobouw in één hand is.
Helder wit beton
Bijzonder is dat het buitenblad van de betonnen sandwichelementen helder wit is. Dat lijkt geen verstandige keuze op deze vervuilingsgevoelige locatie langs de snelweg. ‘Toen we ons daarmee bezig hielden kwam TioCem naar voren.’ Dat is een wit cement waaraan nano-titaandioxide (TiO2 in nanocristaline vorm) wordt toegevoegd. Dat voorkomt vuilaanhechting en werkt zelfs als fotokatalysator voor het afbreken van bijvoorbeeld stikstofverbindingen. ‘Daarmee heeft het zorghotel dus zelfs nog een gezonde invloed op de omgeving.’
TioCem is wel een vrij dure toevoeging. Maar gezien het voorkomen van vervuiling en de zuiverende invloed, stemde de opdrachtgever wel in met deze keuze. Daarbij wilde ook ENCI als leverancier van TioCem graag meewerken aan dit voorbeeldproject. ENCI en Loveld NL hebben samen de dosering en menging van het beton met TioCem bepaald. TioCem is uiteraard getest, maar ook Ronald de Rooij is benieuwd hoe de gevel er over een aantal jaren uitziet.
Uithangbord
Behalve het bestemmingsplan had ook de locatie een grote invloed op het ontwerp. In de loop der jaren is het verzorgingshuis Swinhove steeds meer achter de geluidwal van de A16 verdwenen. De zusterflat ernaast was juist zeer herkenbaar doordat er een grote reclame voor Valvoline op stond. Dat inspireerde Ronald de Rooij om het zorghotel tot een uithangbord voor Swinhove te maken. Daarbij moest hij denken aan vroegere reclameborden die met behulp van draaiende lamellen van beeltenis konden wisselen. ‘Maar in dit geval hoeft het gebouw niet te bewegen maar beweegt de toeschouwer zelf langs het gebouw.’
Dat effect is onder meer te bereiken door de zijkanten van lamellen een andere kleur te geven. Maar het bleek ook heel mooi te realiseren te zijn met de 90º getordeerde Helix lamellen waarmee Trespa op dat moment op de markt kwam. Door de twee zijden hiervan in verschillende kleuren uit te voeren, ontstaat een heel dynamisch gevelbeeld. Als kleur is uiteindelijk gekozen voor blauw (in twee tinten) en wit.
Betonranden
Topos Architecten koos er voor om de lamellen niet aan te brengen als een soort tweede gevel, maar deze te integreren. ‘We wilden geen losse staalconstructie voor de gevel, zoals in het Trespa-systeem. We hebben daarom de betonnen gevelpanelen aan de onder- en bovenzijde voorzien van een uitstekende rand. De Helix lamellen zijn tussen die randen geplaatst.’ De maatvoering van deze banden is afgestemd op de (vaste) maatvoering van de Helix lamellen.
Dit betekende wel dat Topos Architecten een geheel nieuwe bevestiging moest ontwerpen, die het mogelijk maakt om de lamellen aan te brengen tussen twee vaste punten. Dit is gedaan middels een drukveer aan de bovenzijde die de lamellen klem tussen de betonranden drukt. Ook is door het midden van de lamellen een rvs-spanstaaf aangebracht. Deze biedt een extra veiligheid voor de bevestiging, maar draagt middels een inklemming met busjes ook bij aan de stijfheid van de lamellen.
Geluidhinder
De vraag was wel wat getordeerde lamellen gaan doen op een hoogte tot 33 meter. Topos Architecten en Trespa schakelden LBP | Sight in om onderzoek te doen naar windhinder en geluidhinder door de tordering. Dit is gedaan door de lamellen onder verschillende hoeken op een aanhanger te plaatsen en daar tot 60 km/u mee te rijden. Microfoons vinden het windgeluid op. Uit dit onderzoek bleek dat er geen windhinder optreedt, mits de rand van de lamellen niet haaks is maar wordt afgerond.
De lamellen zijn geplaatst op een vaste afstand van hoh 850mm. De ramen (910 mm breed) zijn in een variabel patroon over de gevel geplaatst. Waar een raam is gesitueerd, is één lamel weggelaten. Alle ramen zijn naar binnen toe te openen, in verband met reiniging. Omdat de onderdorpel op slechts 415 mm boven vloerpeil ligt en er geen extra doorvalbeveiliging aanwezig is, kan dit volledig openen alleen met een speciale sleutel. Bewoners kunnen de ramen alleen op kierstand openen. Aan de binnenzijde van de gevel is zelfs een speciale rozet aangebracht waaraan de glazenwassers zich kan aanlijnen.
