Galerijen in binnentuin: lift in hoekpand

Blok 3 van het Spaarndammercarré is voorzien van galerijen en een inpandige lift. Door verticale samenvoeging van woningen kon het aantal galerijen op het – donkere – noordoosten beperkt blijven. Vides in de galerijen zorgen voor extra daglichttoetreding.

De renovatie van de vier U-vormige woonblokken van het Spaarndammercarré in Amsterdam, was een project met oplopende moeilijkheidsgraad. De start was een beperkte renovatie van blok 2, gevolgd door renovatie en enkele samenvoegingen van blok 4. In blok 1 waren meerdere samenvoegingen en werd de kap bewoonbaar gemaakt. De laatste fase was een volledige herindeling van blok 3, waarin plaats gemaakt is voor 25 rolstoeltoegankelijke woningen voor beschermd wonen, voor vijf huurwoningen in het hogere segment en voor 29 koopwoningen. De woningen worden ontsloten met nieuwe galerijen en liften. Onder de binnentuin is een kelder gemaakt met 64 bergingen.

Gevelrenovatie
Het Spaarndammercarré is in de jaren ’30 gebouwd door het architectenduo Gulden en Geldmaker, die veel gebouwd hebben maar desondanks vrij onbekend zijn gebleven. Het Spaarndammercarré is geen officieel monument. Niettemin hechtte met name opdrachtgever Woonstichting De Key/De Principaal aan behoud van het gevelbeeld aan de straatzijde. Deze gevels zijn gerestaureerd en aan de binnenzijde voorzien van een geïsoleerde metal stud voorzetwand. Aan de zijde van de binnentuin werden minder zware eisen gesteld, zodat Hooyschuur architecten (linken) deze zijde benutte voor het plaatsen van galerijen.

Rank ontwerp
De beperkte breedte van de binnentuin was voor Hooyschuur architecten reden om te kiezen voor een rank ontwerp van de galerij, met slanke stalen kolommen en glazen afschermingen. Aan het eind van de galerijen zijn betonnen wenteltrappen met uitkragende treden geplaatst, waardoor het ruimtebeslag eveneens beperkt blijft. Voor de fundering van de galerijkolommen maakte Hooyschuur trouwens handig gebruik van de kelder die in de binnentuin gemaakt is. De kolommen staan nu precies op de kelderwand.

Daglicht
De herindeling van het complex is sterk bepaald door de galerijen. Het aanbrengen van galerijen heeft namelijk een grote invloed op de daglichttoetreding. Voor een deel is dat gecompenseerd met vides tussen galerijen en woningen. Die ontstonden eigenlijk automatisch doordat de galerij achter de keukenuitbouwen is gesitueerd. Niettemin was dat met name voor de op het noordoosten gerichte gevel onvoldoende. Daarom is aan deze zijde van het wooncomplex gekozen voor verticale samenvoeging. Op de begane grond en eerste verdieping zijn hier maisonnettes gecreëerd, met een eigen ingang aan de straatzijde. De eerste galerij bevindt zich hier dus op de tweede verdieping. Een tweede galerij bevindt zich hier op de derde verdieping. Ook hieraan liggen weer maisonnettes, die de derde verdieping en de kap beslaan. Doordat de kap van het blok slechts gedeeltelijk hellend is en gedeeltelijk plat is, konden deze maisonnettes tevens voorzien worden van een dakterras. Aansluitend aan het dakterras is een glazen overkapping gemaakt voor de galerij van de derde verdieping.

Beloopbaar glas
Aan de tegenoverliggende zijde van het wooncomplex zijn alle verdiepingen voorzien van een galerij. Dit zelfde geldt voor de korte zijde van de U-vorm. De woningen in deze delen zijn horizontaal samengevoegd. Omdat ook in de kap woningen zijn gemaakt, ligt de hoogste galerij ter hoogte van de dakrand. Gezien de bouwhoogte is boven deze galerij geen overkapping aangebracht. In plaats daarvan zijn alle voordeuren voorzien van een eigen glazen luifeltje. Om inregenen via de vides te voorkomen zijn deze bovenin dicht gelegd met beloopbaar glas.

Extra trap
Deze galerij langs de dakrand ontbreekt dus in de noordoostgevel en heeft daardoor ook geen aansluiting op de betonnen vluchttrap die aan het einde van deze gebouwvleugel staat. Om toch een tweede vluchtweg te creëren, is het einde van deze galerij met een extra trap verbonden met de galerij van de derde verdieping. Via deze galerij is de betonnen vluchttrap weer bereikbaar.

Inpandige lift
De entree tot de galerijen is gesitueerd in een karakteristiek hoekpand, dat voorheen in gebruik was als winkel. In dit hoekpand zijn ook de lift en de hoofdtrappen geplaatst, waardoor die dus geen beslag legt op de binnentuin. Gekozen is voor een dubbele glazen lift. Om die in het hoekpand te kunnen plaatsen moesten wel alle verdiepingsvloeren en wanden uit dit pand worden gesloopt. Dat vergde de nodigde constructieve oplossingen. Daarin speelt de liftkoker een belangrijke rol. Die is dan ook speciaal gemaakt door scheepswerf Van der Giessen uit Rotterdam. De liftkoker is niet alleen zelfdragend, maar is ook vloerdragend en speelt een rol in de stabiliteit van het geheel. Daartoe is het hoekpand op elke verdieping voorzien van een stalen ring langs de gevels. Tussen deze stalen ringen en de liftkoker zijn de bordessen voor het trappenhuis gestort, met langs de gevels een aantal vides. De begane grond van de woning naast de entree is opgeofferd voor de toegang naar de bergingen onder de binnentuin.

Gestript
Bij de renovatie zijn de woningen intern volledig gestript. De achtergevels zijn grotendeels gesloopt vanwege de benodigde nieuwe toegangen en het verwijderen van de oude balkons. Slechts een deel van de muurdammen is gehandhaafd. Omdat het metselwerk gedeeltelijk al aangeheeld of gesausd was, is de gehele achtergevel bekleed met buitengevelisolatie. Ook de balkonkasten zijn gesloopt. Wel is in de plaats hiervan een nieuwe steens muurdam opgetrokken als esthetische toevoeging, als accent ten opzichte van het gevelstucwerk.