Gevelvarianten zorgen voor menselijke maat
Plint van roestbruin staalvezelbeton
Het gebouw van de Afvalstoffendienst in Den Bosch is 450 meter lang en heeft drie geveltypen. Een deel is voorzien van bouwstaalmatten met klimplanten en een deel is bekleed met kunstig gevouwen stalen felsplaten. Het geheel staat op een robuuste plint van roestbeton.
Het complex heeft enorme afmetingen. Het 50.000 m2 grote terrein is 600 meter lang en daarop staat de 450 meter lange reeks van gebouwen. Het biedt onder andere ruimte aan kantoren, afvaloverslag, klein chemisch afval, een biomassacentrale en werkplaatsen.
Het door AAArchitecten uit Den Haag ontworpen complex ligt op een smalle landstrook tussen het spoor van Den Bosch naar Utrecht en de provinciale verbindingsweg Treurenburg. Projectarchitect Jemima de Brauwere heeft samen met haar collega Dolf Langerak de expressie van het gebouw op deze omstandigheden ontworpen. De Brauwere: ‘Voor het vele voorbijrijdende publiek wilden we een levendige gevel en geen enorme, schaalloze en saaie dozen.’
Projectgegevens
| Opdrachtgever | Gemeente ’s-Hertogenbosch, Grontmij Roosendaal |
|---|---|
| Ontwerp | AAArchitecten bv, Den Haag, |
| Adviseur constructies, installaties, civiel | Grontmij Nederland bv, Roosendaal |
| Directievoering | BBN Adviseurs, Houten, Ingenieursbureau ’s-Hertogenbosch, |
| Uitvoering | Bouwgroep Moonen, Breda |
| Gevelbeplating stalen felsplaten | Hafkon B.V., Zaltbommel, |
| Prefab betonnen plint | Granito, Ittervoort |
| Gevelbeplanting adviseur adviseur | BDA Geveladvies B.V., Gorinchem |
| Gevelbeplanting | Van Helvoirt Groenprojecten, Berkel- Enschot |
| Bouwstaalmatten | B&G Hekwerk, Best |
| Stalen sandwichpanelen gevels | Kingspan, Tiel |
| Bouwperiode | november 2009-maart 2011 |
| Tekst en foto's | Tom de Vries |
Roestbeton
Aan de straatzijde vormt een prefab betonnen plint (zéér hufterproof) de basis van het complex. De drie meter hoge constructie helt iets naar achteren waardoor de indruk van een terp ontstaat. De roestbruine kleur ontstaat door in het 110 mm dikke prefab beton een 30 mm dikke toplaag van gekleurd beton te maken en die bovendien in te strooien met staalvezels. De oxiderende staalvezels zorgen voor een levendige roestkleur, die licht contrasteert met de verdiepte betondelen waarin geen staalvezels zitten. Deze verdiepte delen vormen de tekst ‘Afvalstoffendienst’. De kleur combineert perfect met de cortenstalen schuifdeur voor vuilniswagens. De toplaag is in het werk voorzien van een coating. De samenwerkende maatregelen moeten graffiti zoveel mogelijk voorkomen.
Groene doos
Het gebouw heeft drie verschillende geveltypen. Dat heeft naast een contextuele reden ook programmatische argumenten. Zo zorgt de ‘groene doos’ met klimplanten ook voor thermisch isolatie, voor de opname van fijnstof dat in deze omgeving veel voorkomt (verkeer, spoor en afvaloverslag) én draagt deze bij aan de CO2-neutrale gedachte. De klimplanten zijn niet muurhechtend. Ze worden begeleid door verzinkt stalen bouwmatten die geklemd zijn aan roestvaststalen ankers. De ankers zijn door en door bevestigd aan de achterliggende, metalen sandwichpanelen.
De meer dan tien verschillende soorten beplanting staan in gedraineerde plantenbakken; aan de straatzijde in de bovenrand van de betonnen plint en aan de terreinzijde in het maaiveld. Boven gevelkozijnen en overstekken zorgen plantenbakken op de dakrand ook in deze geveldelen voor een groen beeld.
Onderhoud
Om te voorkomen dat de planten via de naden van de achterliggende sandwichpanelen of bij de aansluitingen bij kozijnen naar binnen groeien, zijn alle mogelijke kieren met kit afgedicht. De leverancier zorgt ook voor het onderhoud van de beplanting, dat vooral bestaat vooral uit het kort snoeien van al te weelderig groeiende planten. Een eenvoudig rechttoe rechtaan scheren van het groen vanuit een hoogwerker kan volstaan.
Repeterende hoekverdraaiingen
De grote overslaghal is omhuld met een metalen gevelbekleding van geprofileerde stalen felsplaten. Om de enorme omvang van de hal een menselijke maat te geven is de gevel opgebouwd uit facetten. De repeterende hoekverdraaiingen zorgen voor een levendig gevelbeeld. Wie vanuit de stad komt ziet een dynamisch beeld, passend bij de stedelijke sfeer. Wie andersom vanuit het buitengebied de stad nadert, ziet juist een rustiger beeld.
De metalen huid is volledig in 3D-uitgetekend waardoor de complexe ontmoetingen van geveldelen maakbaar had moeten zijn. De praktijk bleek echter weerbarstiger en zo zijn toch nog enkele cruciale ontmoetingen in het werk bepaald. Mede om die reden pleit de architect voor een volwaardiger rol in de directievoering en om de parate kennis van de architect tijdens de uitvoering beter te benutten.
Ventilatie
De gevel wordt gedragen door een stalen hoofddraagconstructie die op de betonnen plint staat. Daarover is de meer of minder uitkragende stalen gevelconstructie gemaakt van IPE-profielen. Om de felsplaten te monteren is ten slotte een systeem van koudgewalste gordingprofielen aangebracht. Omdat de gevouwen gevel niet aansluit op de onderbouw is een (met roosters dichtgezette) opening ontstaan die de hal op natuurlijke wijze ventileert.
Lay-out terrein
Architect De Brauwere: ‘We hebben voor het maken van een inrichtingsplan de lay-out van het terrein benaderd als ware het een logistieke, functionele machine. Op de kop aan de stadskant is de toegang voor particulieren; in het midden die van de vuilniswagens en aan het eind de kantoortoegang. Aan de lange spoorzijde is een grote reeks containers geplaatst voor de opslag van allerhande materiaal en materieel. De reeks is vlakbij het kantoordeel doorgezet met een aantal open containers voor de stalling van fietsen.’
