Hoge luchtdichtheid in frisse school
Uiterlijk is het Klaverblad een vrij traditioneel gebouwde school, maar naast een ‘frisse school’ is het Klaverblad ook een extra duurzame school geworden. Zonder WKO is een CO2-reductie van 78% gerealiseerd ten opzichte van een referentieschool.
Het Klaverblad is het resultaat van een tender die door Stichting Bijzonderwijs en het Amsterdamse stadsdeel Zuidoost werd uitgeschreven voor de ontwikkeling van een gecombineerd school- en woongebouw. Janssen de Jong Projectontwikkeling werd gekozen als ontwikkelingspartner voor het schoolgebouw, samen met architectenbureau BBHD. Het Klaverblad is een ‘frisse school’ volgens de normen van AgentschapNL, maar is ook een extra duurzame school geworden mede dankzij een subsidie in het kader van het Unieke Kansen Programma – Naar Energieneutrale Scholen en Kantoren.
“Het ontwerp is geen resultaat van baanbrekende keuzes maar vooral van teamwerk en het vroegtijdig inschakelen van het bouwfysisch adviesbureau en een ontwerpend installateur. Die zijn vanaf het begin in het team bij het ontwerpproces betrokken, waardoor het hele planningstraject soepeler verliep en de technieken beter op elkaar zijn afgestemd. We hebben met redelijk traditionele middelen, zonder dure installaties, een duurzame frisse school kunnen bouwen. WKO was bijvoorbeeld niet nodig. Ten opzichte van een referentieschool hebben we een CO2-reductie van 78% gerealiseerd” , vertelt ir. Emiel van Riel, conceptontwikkelaar bij Jansen de Jong Projectontwikkeling.
Projectgegevens
| Locatie | Darlingstraat, Amsterdam Zuidoost |
|---|---|
| Opdrachtgever | Stichting Bijzonderwijs en Stadsdeel Amsterdam Zuidoost |
| Ontwerp | BBHD, Amsterdam |
| Ontwikkelaar | Janssen de Jong Projectontwikkeling BV, Son en Breugel |
| Bouwfysisch en energieadvies | Landstra bureau voor bouwfysica midden, Arnhem |
| Uitvoering | Janssen de Jong Bouw BV, Hengelo |
| Installatieadvies | VANPANHUIS installatietechniek, Ermelo en Hoogeveen |
| Bouwperiode | oktober 2010-januari 2012 |
| Tekst | Marein Kolkmeijer |
| Foto's | Janssen de Jong Bouw, Marein Kolkmeijer |
Het Klaverblad is een brede school. In het gebouw zijn 20 bassisschoolklassen, een peuteropvang en een gymzaal ondergebracht en de centrale hal en aula kunnen als multifunctionele accommodatie voor wijkactiviteiten worden gebruikt. Er zijn logistieke maatregelen genomen waardoor het gebruik in de avonduren van gymzaal, hal en aula separaat van de rest van de school kan gebeuren. Het gebouw is onderdeel van een bouwblok waarin zich ook 30 koopappartementen bevinden. Door de combinatie met de woningen ontstaat een extra groot dakoppervlak, dat is belegd met zonnepanelen en sedumbeplanting.
Luchtdichtheid
In eerste instantie is gezorgd voor een goede schilisolatie met een hoge luchtdichtheid. Er is veel aandacht besteed aan de aansluitdetails van de kozijnen met de spouw en kierdichting bij doorvoeren van kanalen en leidingen. De bouwfysicus eiste detailtekeningen van de kozijnen op schaal 1:2 om de aansluitingen beter te kunnen beoordelen.
Achteraf bleken de glasblokjes achter de onderste glaslat nog lekkage op te leveren. Met een blower is er overdruk van 10 Pa in de school gebracht en is gemeten hoeveel lucht weglekte. Met een rookproef is geconstateerd waar de dichtheid niet goed genoeg was. Bij met name de gymzaal bleken er problemen te zijn. “Daar is vanwege akoestische eisen en de gewenste slagvastheid het binnenspouwblad gemetseld met bakstenen met gaatjes”, legt Van Riel uit. “We wisten van tevoren dat dat problemen op kon leveren. Door die gaatjes is er een open verbinding met de spouw. In de spouw zitten PIR-hardschuim isolatieplaten die aan de zijde van de gaatjessteen zijn voorzien van 20 mm glaswol om geluid te absorberen. De akoestiek is daardoor wel erg goed geworden. De luchtlekken hebben we kunnen dichten met een extra, elastisch blijvende PUR-vulling. Daarmee was het probleem opgelost. De luchtdichtheidseis is normaal 0,625 dm3/sm2; hier halen we 0,230 dm3/sm2.”
Eenvoudige installaties
Om de temperatuur binnen onder controle te houden is zonwerend glas toegepast. Dankzij thermisch open systeemplafonds kan het accumulerend vermogen van de betonconstructie ‘s zomers worden gebruikt voor passieve koeling. Een derde van de plafonds bestaat uit roosters. Het volume boven de plafonds telt daardoor mee in het volume van de lokalen.
Het balansventilatiesysteem heeft een hoog ventilatievoud van circa 18 m3/h/m2, waardoor de CO2-concentratie in de lokalen onder de 800 ppm blijft. Dat is vereist bij een ‘frisse school’. De vers aangevoerde lucht wordt voorverwarmd door een WTW-installatie met een rendement van meer dan 80%, alsmede door naverwarmers boven de plafonds in de lokalen. Het ventilatiesysteem werkt altijd op volle toeren, de temperatuur van de naverwarming is per lokaal te regelen. In de peuterlokalen is daarnaast nog vloerverwarming aangebracht en elders leveren traditionele radiatoren naar behoefte nog extra warmte. Beide systemen zijn aangesloten op de stadsverwarming.
De ventilatielucht wordt afgezogen via de gang. De WTW is ook omkeerbaar waardoor de ventilatielucht op hete dagen de koelere lucht in het gebouw houdt. ‘s Zomers wordt tevens nachtventilatie toegepast.
Het ventilatiesysteem is een lagedruksysteem met extreem lage druk en luchtsnelheid. Met de enorme afmetingen die de kanalen daardoor kregen was in eerste instantie te weinig rekening gehouden. “We hadden moeite om de kanalen in het ontwerp in te passen en de installatie op het dak is vanwege haar afmetingen duidelijk zichtbaar geworden. Daar houden we volgende keer meer rekening mee.”
Energiebedrijf
Het automatische daglichtafhankelijke hoogfrequente verlichtingssysteem met bewegingsdetectie levert een lagere interne warmtelast en een lager energieverbruik. De energie daarvoor wordt opgewekt met zonnepanelen. “Aanvankelijk was het de bedoeling dat de PV-panelen van het energiebedrijf geleased zouden worden, waardoor op de investeringskosten kon worden bespaard. Maar het een na het andere energiebedrijf haakte af voor deze optie”, zegt Van Riel. “Daarom besloot Janssen de Jong Projectontwikkeling de PV-panelen zelf aan te schaffen en te exploiteren, zodat de school toch zonder extra investering direct van lagere elektriciteitsprijzen profiteert.”
Een zonneboiler zorgt voor warm water voor de douches van de gymzaal. Er is geen gasaansluiting want de gemeente heeft een contract met Nuon/Liander afgesloten over de levering van warmte via stadsverwarming. Over hoe het energiebedrijf met die monopoliepositie omgaat heeft Emiel van Riel geen goed woord over: Op het wijkverdeelstation dat in het gebouw moest komen is flink toegelegd en de aansluitkosten per woning bedroegen meer dan het zesvoudige van een normale gasaansluiting.
Het Klaverblad is een goed voorbeeld van een uitgekiend energieconcept. Een pluim voor het betrokken team.