IJburgse waterwoningen aan steigers
Houtskeletbouw op betonnen bak
In Waterbuurt-West in IJburg liggen waterwoningen aan steigers. In het ontwerp moest Marlies Rohmer rekening houden met gewicht en stabiliteit en fluctuerend waterpeil. Ook mochten de gekozen materialen het water op geen enkele wijze vervuilen.
Architectenbureau Marlies Rohmer ontwierp voor Waterbuurt-West in IJburg 75 woningen in vijf varianten. 55 woningen zijn drijvend. Dit betreft 13 vrijliggende woningen, 12 blokjes met elk twee woningen en 6 blokjes met drie woningen. Langs de rand van het watergebied komen dijkwoningen en bij de verbindende loopbruggen komen er hoge woningen op palen. Al deze woningen komen in hoofdopzet overeen: ze hebben een open voor- en achterzijde; gesloten zijkanten en een zelfde materiaalgebruik en detaillering.
Hollandse methode
De waterwoningen zijn gebouwd volgens de zogenaamde Hollandse methode. Daarbij bestaat het drijflichaam uit een betonnen bak, die tevens dienst doet als souterrain (sous l‘eau in de benaming van het architectenbureau). Het drijvend vermogen wordt ontleend aan de opwaartse druk. Hoe hoger de belasting wordt, hoe dieper de bak in het water zakt. Alternatief is de Canadese methode, waarbij een soort pontons worden gebouwd op basis van bijvoorbeeld EPS met een betonschil er omheen.
Projectgegevens
| Locatie | Waterbuurt-west, IJburg |
|---|---|
| Bouwperiode | april 2009 – voorjaar 2011 |
| Tekst | Henk Wind |
| Foto's | Marcel van den Burg, Primabeeld, Carla Debets en Henk Wind |
| Uitvoering | ABC Arkenbouw, Urk |
| Adviseur geluid en bouwfysica | Wolf + Dikken, Wateringen |
| Installatie adviseur | Genie Techni Engineering, Grootebroek |
| Constructeur | Van der Vorm Engineering, Delft |
| Ontwerp | Architectenbureau Marlies Rohmer, Amsterdam |
| Ontwikkelaar | Monteflore Vastgoed bv, Amsterdam, en Woningstichting Eigen Haard, Amsterdam |
Onroerend goed
Belangrijk uitgangspunt bij het ontwerp was dat het gaat om waterwoningen en niet om woonarken. De woningen – die worden aangemerkt als onroerend goed – zijn vierkanter en hoger dan een woonark. Ook zijn ze duurzamer verankerd dan de meeste woonarken en zijn alle nutsvoorzieningen aanwezig.
Belangrijk is dat de waterwoningen voldoen aan alle eisen van het Bouwbesluit. Wel maakten architectenbureau Marlies Rohmer en ontwikkelaar Monteflore Vastgoed handig gebruik van het tijdstip van de bouwaanvraag. Dat was december 2003, zodat zij waar nodig konden putten uit zowel het Bouwbesluit 2003 als het nieuwe Bouwbesluit 2004.
Geen berging
Zo was in 2004 onder meer een berging niet meer verplicht. Het weglaten daarvan was gunstig omdat de gemeente geen fietsen op de steigers wilde. Fietsenstalling en parkeren en dergelijke zijn nu opgelost in het zogenaamde Kadegebouw, dat is ontworpen door Liesbeth van der Pol www.dokarchitecten.nl.
‘In eerste instantie waren op die plek ook waterwoningen gepland’, vertelt directeur Ton van Namen van Monteflore Vastgoed bv. Dat leverde echter problemen op met het geluid van de IJburglaan, met parkeren en met de financiële haalbaarheid. ‘In overleg met alle partijen is daar toen het Kadegebouw aan toegevoegd. Het ontwerp daarvan is afgestemd op de achterliggende steigers en waterwoningen.’
Verdiepingshoogte
Voor onder meer de verdiepingshoogte in de waterwoningen is echter juist gebruik gemaakt van het Bouwbesluit 2003, zegt architect-directeur Floris Hund van architectenbureau Marlies Rohmer. Het souterrain – met daarin de slaapverdieping – kon nu worden ontworpen op een hoogte van 2,40 m. ‘Als je hoger gaat, voeg je gewicht toe aan de woning en moet de betonnen bak hogere wanden krijgen. Die moeten toch zo’n 30 cm boven het waterpeil uitsteken. Daardoor zouden de ramen ook hoger komen te liggen en ga je het vrije uitzicht over het water missen.’
Het souterrain is overigens geïsoleerd middels een geïsoleerde voorzetwand met een geventileerde luchtspouw. Waterdamp dat door het beton dringt kan daardoor vrij worden afgevoerd. Om te diepe ligging te voorkomen is fors bespaard op gewicht. De gehele opbouw van de woning bestaat uit houtskeletbouw en ook de vloeren zijn uitgevoerd in hout.
Stabiliteit
De lichte opbouw op de betonnen bak, is ook gunstig voor de stabiliteit. Het zwaartepunt moet daarvoor namelijk zo laag mogelijk liggen. Toch zijn de drijvende bakken gevoelig in dit opzicht. Bij de geschakelde woningen – die opgebouwd zijn uit bakken van 4,85 x 9,20 m – valt dat wel mee. De vrijliggende woningen zijn opgebouwd op een bredere bak (6,80 x 9,20 m).
Bij voorkeur wordt bij het bouwen van de bak al rekening gehouden met de inrichtingswensen van de toekomstige bewoner. Dan kan al tegenwicht worden geboden voor bijvoorbeeld een zware boekenkast en de keuken, zoals ook gedaan is voor het dakterras en overstek. Bouwer
ABC Arkenbouw kan dat helemaal uitrekenen. ‘Maar compenseren kan niet alleen door gewicht toe te voegen. We kunnen het ook achteraf compenseren door aan de buitenzijde drijvers onder het wateroppervlak drijvers toe te voegen.’ Daarbij moet een scheefstand van 1 tot 2 % acceptabel worden geacht.
Bevestiging
Gezien de beschutte ligging van de woningen is er geen deining te verwachten. Daarbij wordt beweging in de woningen ook nog tegengegaan door de bevestiging van de woningen. Die zijn verankerd aan twee ronde stalen meerpalen. Per meerpaal zijn twee ringen boven elkaar aangebracht, met daartussen een kunststof glijder. Door te werken met twee ringen wordt de woning als het ware ingeklemd waardoor scheefstand en beweging wordt beperkt. De glijder zorgt er voor dat de woning in verticale richting onmerkbaar kan meebewegen met het waterpeil.
Toch blijft er altijd enige beweging in een drijvende woning. Dat is bijvoorbeeld direct te merken aan hanglampen. ‘Wie er gevoelig voor is doet er verstandig aan geen hanglampen te kiezen.’ Bewoners wordt ook aangeraden om kasten en dergelijke vast te zetten aan de wand.
Ontsluiting
Voor de ontwerpers was het ook een uitdaging om de woningen zo te ontsluiten dat die bij elk waterpeil goed bereikbaar zijn. ‘Normaliter verschilt het waterpeil in zomer en winter 20 cm, maar wij moesten zowel met extreem natte als extreem droge periodes rekenen. Dat betekende een verschil van 60 cm’, vertelt Floris Hund. Dat is opgelost door te kiezen voor een lange loopbrug. De voordeuren van de woningen zijn daartoe in de zijgevels gesitueerd. De loopbruggen zijn met wieltjes glijdend opgelegd aan de zijde van de steigers.
Schaarwerking
Voor de tussenwoningen in de blokjes van drie was deze oplossing uiteraard niet mogelijk. Die moeten hun voordeur in de voorgevel hebben. Daartoe is een trappetje ontworpen met een schaarwerking. Daardoor varieert de optrede van de trap naar gelang het waterpeil fluctueert.
Een en ander betekent wel dat de toegankelijkheid van die woningen niet voldoet aan de eisen van het Bouwbesluit. Hiervan is vrijstelling verleend.
Onderhoudsarm
Belangrijk in het ontwerp van de woningen was de eis van de gemeente dat op geen enkele wijze vervuiling in het oppervlaktewater terecht mag komen. Er mag zelfs geen druppel verf in het water vallen. En dus is gekozen voor onderhoudsarme materialen, die niet hoeven te worden geverfd. Dat leidde voor de zijgevels tot de keuze voor Eternit sidings en voor kunststof kozijnen in de voor- en achtergevels.
De waterwoningen zijn gebouwd in Urk door ABC Arkenbouw en zijn over het water naar IJburg gevaren. Vanwege de te passeren sluizen is de breedte van de woningen beperkt tot maximaal 7 meter. Inmiddels zijn 22 van de 55 waterwoningen gearriveerd. Volgens planning zal de Waterbuurt West in het voorjaar van 2011 compleet zijn. Dat komt doordat de productiecapaciteit van ABC Arkenbouw beperkt is tot 6 woningen per 4 maanden.
