Innovatief inbouwpakket isoleert en verwarmt
Renovatie maakt warmtepomp mogelijk
Bij de renovatie van monumentale rijtjeswoningen in Maastricht is hoog ingezet op energiebesparing. Middels een innovatief inbouwpakket worden de woningen hoogwaardig geïsoleerd en voorzien van verwarming en – koeling in plafonds en borstweringen.
Het zogenaamde Boosten-complex is een Maastrichtse woonbuurt uit de jaren ’30, ontworpen door architect Alphonse Boosten Het complex, gelegen in de achterstandswijk Boschpoort, heeft de status van Rijksmonument. Niettemin besloot Woningstichting Servatius om zeven blokken grondig te renoveren. Onderdeel daarvan is vergroting van de woningen door samenvoegingen. Bij de renovatie is hoog ingezet op duurzaamheid en energiebesparing. De EPC van de gerenoveerde woningen bedraagt slechts 0,74.
Projectgegevens
| Locatie | Gebr. van Limburgstraat, Maastricht |
|---|---|
| Afbouw | MAT Afbouw, Zaltbommel |
| Comfortplafond en wandpanelen | Comfortplafond, Zaltbommel |
| Bouwperiode | eerste halfjaar 2009 |
| Tekst | Henk Wind |
| Foto's | Henk Wind |
| Adviseur Constructies | A2L (Jos Lichtenberg, Frans Lemmens; tevens ontwikkelaar van Comfort+-systeem) |
| Ontwerpteam | SATIJNplus Architecten bv, Born |
| Opdrachtgever | Woningcorporatie Servatius, Maastricht |
| Hoofdaannemer | Janssen de Jong Bouw, Kerkrade |
Vanwege de status van Rijksmonument mocht de buitenzijde van de woningen niet worden gewijzigd. Wel zijn bij de renovatie alle (later gerealiseerde) aanbouwen aan de achterzijde verwijderd, waardoor de achtergevel deels opnieuw opgemetseld moest worden. Ook zijn kozijnen vervangen en is HR++-glas geplaatst. Voor het overige is de renovatie echter volledig binnen de woningschil gerealiseerd. Hiervoor is gebruik gemaakt van het Comfort+-pakket.
Stralingsplafond
Het Comfort+-pakket is een doos-in-doos-pakket op basis van metal stud, waarmee ook de nieuwe woningscheidende wanden zijn gerealiseerd. Comfort+, mede ontwikkeld door Jos Lichtenberg en Frans Lemmens, gaat echter veel verder dan een regulier inbouwpakket. Het bevat namelijk een geïntegreerd systeem voor verwarming en koeling. Belangrijkste onderdeel daarvan zijn speciale plafondpanelen. Dit zijn 15 mm dikke gipsplaten waarin watervoerende leidingen zijn aangebracht. Dit systeem is geschikt voor zowel verwarming als koeling, beide op basis van straling (in plaats van convectie zoals bij radiatoren het geval is). Daarbij gaat het om zogenaamde laagtemperatuurverwarming en hoogtemperatuurkoeling.
Er is een groot verschil met een systeem als betonkernactivering namelijk het ontbreken van massa. Die hoeft dus ook niet te worden opgewarmd. Daardoor is het ook geschikt voor bijvoorbeeld slaap/studeerkamers, die slechts een deel van de dag worden verwarmd. Belangrijk is wel een goede isolatiewaarde (minimale Rc-waarde van 3,5) en een hoge luchtdichtheid. Aan beide voorwaarden is in metal stud echter probleemloos te voldoen.
Geprefabriceerd op lengte
De plafondpanelen zijn 900 mm breed en worden gemonteerd op metal stud plafondregels hoh 400 mm, met isolatie ertussen. De panelen zijn op de juiste lengtemaat geprefabriceerd en bevestigingsgaten zijn voorgeboord om zeker te zijn dat niet door de leidingen wordt geschroefd. Na montage worden de naden afgevoegd en ontstaat een volledig vlak plafond dat op normale wijze kan worden afgewerkt.
Eigen aansluiting
Elk plafondpaneel krijgt een eigen aansluiting op een verdeler. De panelen hebben daarvoor standaard 10 meter aansluitslang. Dit voorkomt dat er koppelingen boven het plafond moeten worden gemaakt. Elke ruimte heeft een eigen verdeler zodat die apart te regelen is en af te sluiten is bij onverhoopte lekkage. In dat laatste geval is het systeem relatief eenvoudig te repareren door een deel van het plafond weg te snijden, een nieuw stukje slang tussen te koppelen en het plafond weer met gips te herstellen.
Thermofolie
Bij centraaldozen is een speciale leidingloze zone opgenomen, zodat bewoners de plek van hun lamp gemakkelijk kunnen aanpassen. Daarbij krijgt elke bewoner een instructieboekje met uitleg en een stukje thermofolie voor het eenvoudig detecteren van leidingen.
Het stralingsplafond – met isolatie er boven op – is ook aangebracht op de verdieping. De vliering daarboven ligt buiten de thermische schil. In de kopwoningen zijn ook stralingspanelen aangebracht tegen de schuine wanden in de slaapkamers, om zo meer stralingsoppervlak te krijgen.
Borstwering
Het klimaatsysteem in het plafond is aangevuld met een speciaal stralingspaneel dat is aangebracht in de borstweringen onder de ramen. Dat is dus op de plek waar normaliter een radiator zou zitten. ‘Gevoelsmatig is dat prettig voor een bewoner’, zegt Marcel Ernes van Comfortplafond. ‘Daarbij voorkomt het stralingspaneel koudeval en voegt het extra verwarmingsoppervlak toe.’
Spijkerbaar
Voor deze wandverwerking zijn speciale ‘spijkerbare’ elementen ontworpen, bestaande uit een gipsplaat met aluminium T-profielen aan de achterzijde. Op de kop van de T-profielen zijn, op ca 60 mm afstand van de gipsplaat, de watervoerende slangen bevestigd. Deze leidingen geven warmte door aan het aluminium T-profiel, waardoor dus de gehele plaat wordt verwarmd. In de flens van het T-profiel is te schroeven, zonder beschadiging van de achterliggende leidingen. Op zich is dat ter plaatse van de borstweringen niet zo nodig. Daar zal toch bijna nooit iets tegen de wand worden bevestigd.
Maar hetzelfde paneel is in de kopwoningen ook gebruikt in wanden, om meer stralingsoppervlak te krijgen. Het speciaal ontwikkelde paneel wordt bij de borstweringen aangebracht in mdf-bakken, die worden volgestopt met isolatie en voorzien van een dampremmende folie. Het wandpaneel wordt overigens niet gebruikt voor koeling. Betrokken partijen voorzagen namelijk mogelijke condensatieproblemen.
Warmtepomp
Energiebron voor het klimaatsysteem is in Maastricht een warmtepomp Alle 31 woningen hebben een eigen warmtepomp en een eigen bron. Inventum (linken) heeft deze warmtepomp voorzien van een dauwpuntgestuurde regeling voor koeling. Deze regeling werkt op basis van buitenluchtcondities, zodat ook bij spuiventilatie van de woningen geen condensatie zal optreden.
Tapwater wordt ook verwarmd door de warmtepomp. Voor zowel tapwater als voor verwarming is een buffervat van 200 liter water aangebracht. Dat dit nodig was voor verwarming heeft vooral te maken met de werking van de warmtepomp: met name in opstartfase kan het verwarmingssysteem de warmte niet zo snel afgeven als de warmtepomp die levert. De warmtepomp zou dan automatisch uitschakelen, maar kan zijn warmte nu kwijt aan buffervat.
Buiten thermische schil
Warmtepomp en buffervaten en dergelijke zijn geplaatst op de vliering. Omdat die zich buiten de thermische schil van de woningen bevindt, zijn alle systeemonderdelen afzonderlijk geïsoleerd. Dit geldt ook voor de gebalanceerde ventilatie met warmteterugwinning.
Overigens is een warmtepomp geen verplicht onderdeel van het Comfort+-pakket. Het systeem kan ook draaien met conventionele HR-ketels of HR-e-ketels (warmtekrachtkoppeling). Prijstechnisch is dat concurrerend, zegt Marcel Ernes. Dat blijkt wel uit een proefproject voor woningen in de sociale huursector in Amsterdam dat nu wordt opgezet.
