Volop variatie in strak kader
De voorgevels van woningen in Ulft zijn bij de renovatie voorzien van strakke betonnen kaders. Daarbinnen mochten bewoners zelf hun gevels invullen met elementen van elk een meter breed. De grondige renovatie zet hoog in op duurzaamheid.
Vaneg-woningen in Ulft verkeerden in zeer slechte staat. Corporatie Wonion besloot drie consortia te vragen om met een uitgewerkt renovatieplan te komen, dat werd beoordeeld op prijs, architectuur, kwaliteit, duurzaamheid, onderhoud, bewonersinspraak en samenwerking binnen het consortium. De prijsvraag werd gewonnen door Nijhuis Bouw en KAW architecten en adviseurs, die samen met enkele adviseurs het consortium Samen1.nl vormen.
Het consortium besloot de woningen tot op het casco te slopen en vervolgens nieuwbouwkwaliteit te realiseren. Met als enige uitzondering de verdiepingshoogte op de 1e verdieping. Voor een goede geluidwering zijn de bouwmuren eenzijdig voorzien van een voorzetwand. Gekozen is om dit te doen aan de keukenkant, zodat hierin tevens alle nieuwe elektra en leidingen konden worden opgenomen. Aan de andere zijde zijn de bestaande elektraleidingen zo veel mogelijk hergebruikt. De geluidwering is overigens gegarandeerd door het consortium en zal ook worden gemeten. De woningen zijn verder voorzien van zwevende dekvloeren en van nieuwe dakisolatie en dakbedekking.
Projectgegevens
| Fotografie | Henk Wind |
|---|---|
| Locatie | Valkenhof, Ulft |
| Opdrachtgever | Wonion, Ulft |
| Ontwerp | KAW architecten en adviseurs, Rotterdam |
| Constructieadviseur | Lucassen bouwconstructies, Hengelo |
| Klimaatadviseur | Nieman Raadgevende Ingenieurs, Zwolle |
| Onerhoudsadviseur | BDC vastgoed consulting, Rijssen |
| Uitvoering | Nijhuis Bouw bv, Rijsssen |
| Bouwperiode | januari 2012-juli 2012 |
| Tekst | Henk Wind |
Energielabel
De partijen ontdekten al snel dat hun ambitieniveau eigenlijk zelfs te hoog lag, vertelt architect Mark Koopman. “Bij zo’n ingrijpende renovatie kun je met vrij weinig extra kosten energielabel A halen. Maar omdat de huurprijs voor de bestaande bewoners niet omhoog mocht, mochten we niet hoger gaan dan label B. Mede om die reden zijn de woningen voorzien van traditionele radiatoren en een HR-ketel. We hebben de woningen wel voorbereid voor label A, onder meer door CO2-gestuurde ventilatieroosters te plaatsen. De bekabeling ligt er ook voor. Voor een klein bedrag kunnen de bewoners zelf de sturing aanschaffen en zo extra energie besparen. Ook ligt er al bekabeling voor pv-cellen.”
De meest opvallende ingreep in de woningen betreft de gevel. De tweelaagse woningen met plat dak deden al snel denken aan gammele barakken. Om dat beeld te doorbreken koos KAW er voor om een betonnen kader toe te voegen. Dit prefab kader bestaat uit woninghoge stijlen ter plaatse van de bouwmuren en een horizontale rand ter plaatse van de dakrand. Bij de bredere woningen is het zelfde kader toegepast. Dat is hier dus smaller dan de woning zelf. De resterende ruimte tussen twee kaders is benut om bergingen te plaatsen.
Gevelvariatie
Dit kader is architectonisch een heel sterk en beeldbepalend element. Juist daardoor was het mogelijk om sterk te variëren in de gevel. “We merkten dat de bewoners bijvoorbeeld wel erg gehecht waren aan een deur in de keuken. Maar ook verder leefden er nogal wat wensen. We hebben toen besloten om de gevel op te bouwen uit vier elementen van elk een meter breed. Bewoners mochten zelf de elementen bepalen, binnen de spelregels van het bouwbesluit en architectuur. Zo hebben alle elementen op de begane grond een lage borstwering. En elke verblijfsruimte heeft minimaal één te openen deel.” De architecten van KAW zijn daarvoor op een aantal dagen met alle bewoners individueel rond de tafel gegaan. Daarbij kwamen ook extra opties ter tafel waaraan een huurverhoging gekoppeld zat, zoals een Frans balkon of een echt balkon tussen de stijlen van de betonnen kaders.
Deze keuzevrijheid is eenmalig. Er is namelijk gekozen voor productie van complete gevelsluitende puien. Daardoor waren ook geen dubbele stijlen nodig en geen ingewikkelde demontabele verbindingen. Dat scheelt in kosten, maar vooral ook in bouwsnelheid. En dat was nodig omdat voor elke woning maximaal 22 dagen stond, waarbij elke week drie woningen worden opgeleverd. In die tijd verbleven de bewoners in wisselwoningen. Voor de gevels is de keuze gevallen op accoya-hout. Door de geringe werking in dit hout kan de onderhoudsinterval worden opgerekt, wat gunstig is in de exploitatie. Voor de horizontale banden in de gevel is vezelcementplaat toegepast.
Polyester voor bergingen
Bijzondere elementen zijn de bergingen bij de woningen. Er moesten nieuwe bergingen worden herplaatst in de voortuinen. Het consortium heeft er voor gekozen om die te maken van polyester sandwichelementen, met een buitenzijde die niet van hout te onderscheiden is. Ook hier speelt vooral onderhoud een grote rol. De polyester bergingen zijn qua aanschaf niet goedkoop. Ze benaderen de prijs voor een berging met halfsteens metselwerk. “Maar die zijn niet geïsoleerd en zijn vaak vochtig en nat.”
Behalve de bergingen heeft KAW ook de erfafscheidingen en de (betonnen) brievenbussen mee ontworpen. Dit in plaats van de muren met poorten die de voortuinen van de woningen oorspronkelijk van de straat scheidden. “Daar hadden sommige bewoners het moeilijk mee. Met de nieuwe openheid raakten ze wel de privacy in hun voortuin kwijt.”
In de totale wijkaanpak worden ook vijf nieuwe (levensloopbestendige) woningen toegevoegd. Deze worden toegevoegd op de koppen van bestaande woningblokken, waar voorheen blinde kopgevels prominent aanwezig waren. Deze woningen hebben hun voorgevels dan ook juist in deze dwarsrichting gekregen.
Waardering
Mark Koopman is enthousiast over de manier waarop deze renovatie is aangepakt. “Doordat je als consortium hebt gewonnen, heb je ook waardering en begrip voor elkaars inbreng. Je moet het samen doen. We hebben in onze begroting ook een post opgenomen voor faalkosten die niet aan één partij zijn toe te schrijven. Die kosten delen we samen. Een deel van wat overblijft gaat terug naar Wonion, die dat dan in de wijk kan investeren.”
Het is wel duidelijk dat architectuur geen grote weegfactor is geweest bij de uiteindelijke keuze. Ben ook zeer benieuwd hoe lang het duurt voor de betonnen kaders volledig groen zijn geworden.