Wonen in een uitgehold kantoorpand

In een kantoorpand in de Amersfoortse binnenstad zijn 29 jongerenwoningen gerealiseerd. In het dak en drie betonvloeren is een gat gezaagd om een vide te maken. Wijziging van het krachtenverloop vroeg om aanvullende wapening in de overige vloervelden.

Foto's worden geladen

De oude situatie: een lege ruimte met betonnen kolommen.

Foto's

• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 

Bij de herinrichting van het winkelgebied rond het Sint-Jorisplein in Amersfoort werd in 2001 het straatprofiel versmald. Tevens werd het winkeloppervlak op de begane grond van een kantoorpand op de hoek van de Hellestraat aan twee zijden vergroot met een flinke etalage-uitbouw. De kantoorruimtes erboven werden hiermee echter minder opvallend en daardoor minder aantrekkelijk. Dit werd versterkt door de achterhaalde architectuur van het gebouw en de ligging in een voetgangersgebied, zonder parkeerruimte. Toen het kantoor leeg kwam te staan, waren er dan ook geen nieuwe huurders meer te vinden. Na jaren leegstand ging de organisatie Wonen boven Winkels ermee aan de slag en kreeg Han van Zwieten Architecten de vraag uit te zoeken wat de mogelijkheden waren voor vestiging van woningen in het pand. De doelgroep bestond uit jonge mensen: startende huurders met een lage parkeerbehoefte.

Projectgegevens

Locatie	Hellestraat, Amsersfoort
Opdrachtgever	Wonen boven Winkels, Amersfoort, en Zinnig, beheer & meer, Amersfoort,
Architect	Seth de Rooij / Han van Zwieten Architecten, Amersfoort
Uitvoering	Bouwonderneming Van Bekkum , Amersfoort, vanbekkum.nl
Constructieadviseur	Kooij & Dekker Ingenieursbureau, Harderwijk
Instalatieadviseur	Nieman Raadgevende Ingenieurs
Stichtingskosten	28 studio's, ca. 120.000 euro per studio
Bouwperiode	oktober 2010-oktober 2011
Tekst	Marein Kolkmeijer
Fotografie	Seth de Rooij, Han van Zwieten Architecten, Marein Kolkmeijer

Bekijk de grote kaart

Daglicht

Het grootste probleem hierbij was de daglichttoetreding. De vier kantoorverdiepingen van 19,5 x 33,5 meter worden aan twee zijden ingesloten door aangrenzende bebouwing. Onder andere erfgrenzen zorgden dat de wel aanwezige ramen niet mochten meetellen in de daglichtberekening. “Er moest een deel gesloopt worden om meer woningen te kunnen realiseren”, verklaart architect Seth de Rooij, “anders was er niet genoeg daglicht. Het is vooral een puzzel geweest. Er zit eigenlijk geen architectuur in. De gevel aanpakken was economisch niet mogelijk. We wilden dus een vide maken en moesten de verhoudingen daarvan uitzoeken en verder de leidingschachten en meterkasten laten kloppen. Al schetsend kwamen we uit op 28 woningen. Dat bleek voldoende om het financieel rond te krijgen en het proces in gang te zetten.”

De plattegrond is op een zeer logische wijze ontwikkeld vanuit de bestaande trappenhuizen en lift. De ontsluiting van de studio’s wordt gevormd door brede galerijen rondom drie zijden van de vide: vanaf het hoofdtrappenhuis en lift naar het noodtrappenhuis in de andere hoek van het gebouw. Alleen de lift moest worden aangepast om met een fiets de fietsenberging op de eerste verdieping te kunnen bereiken. De afmetingen van de schacht lieten een grotere cabine toe. De stalling ligt achter de liftkoker; de nieuwe cabine heeft twee deuren, zodat bewoners op de eerste verdieping aan twee kanten de lift uit kunnen.

Opgelijmde wapeningstrips

De draagstructuur van het pand bestaat uit betonnen kolommen en vloeren. Rondom de klommen waren de vloeren aan de onderzijde versterkt met een vierkante ‘paddenstoel’ waarin extra wapening was opgenomen. Door het weghalen van het middenveld en delen van de paddenstoelen ontstonden grote veranderingen in de buigingspatronen in de overgebleven constructie. Die is daarom van aanvullende wapening voorzien. Dit is gebeurd door – vóór het uitzagen van het middendeel – stalen strips op de vloer en tegen de onderzijde daarvan te lijmen. “Er is gekozen voor staal omdat dat eenvoudig uit te rekenen was. Koolstof fiber was ook een optie geweest. Maar dat betekende een prijzige berekening en ingewikkelde toestanden met licenties”, legt Seth de Rooij uit. “Met staal ging het sneller; de berekeningen daarvoor waren al klaar.”

Ter plaatse van de strips is het beton eerst gestraald om het voldoende ruw te maken. Ook het staal is gestraald en ontvet en in de werkplaats voorbehandeld met epoxy. De strips zijn met epoxygebonden lijm op het voorbehandelde beton gelijmd. Er zat een fijne zandkorrel in de lijm, waarmee kleine oneffenheden konden  worden overbrugd. Het geheel is afgespoten met een corrosiewerende coating en aan de onderzijde van de vloer met een spuitlaag met een brandwerendheid van 60 minuten. Er zijn voor het uitzagen van de vloer proeven genomen om de hechting van de strips te testen en de mogelijke schuifspanning te meten.

De versterking met strips was met name voor de gebruikstoestand van belang. Bij brand heeft de lijm geen nut want deze verweekt al bij 70 ⁰C. Dat is echter in dit project geen probleem, zo bleek uit aanvullende berekeningen. Bij brand in de uiterste situatie voldoet de oorspronkelijke wapening namelijk nog wel en mogen de strippen er afvallen. Er is ook een brandwerend plafond aangebracht, maar dat heeft met name een functie voor de leidingen van de bovenliggende woning en voor de geluidsoverdracht. De woningen zijn in feite doos-in-doosconstructies.

Binnen wordt buiten

Een ander gevolg van het maken van de vide was dat een deel van de betonconstructie ineens in de buitenlucht kwam te staan. Daar was de betondekking op het wapeningsstaal niet op berekend. Deze was niet dik genoeg en daarmee ontstond het risico van roestvorming. Daarbij kwam het gegeven dat de betonconstructie nu zonder thermische onderbreking naar binnen doorliep en zo een behoorlijke koudebrug vormde. Om deze redenen is de hele betonconstructie buiten in de vide geïsoleerd en waterdicht ingepakt.

Voor de kolommen van de galerij was dit niet echt noodzakelijk geweest. Deze staan op een behoorlijke afstand van de woningen en de thermische spanningen in de constructie waren acceptabel. Roesten van de wapening had hier ook voorkomen kunnen worden met een coating. Maar in verband met het beeld koos de architect toch voor volledig inkasten van de kolommen. Dat sloot ook mooier aan op het dikke vloerpakket dat door de thermische isolatie was ontstaan.